Sağlık Rehberi

Yumurtalık kanserinde evreleme, hastalığın yalnızca yumurtalık veya tüplerde mi kaldığını, yoksa çevre dokulara, lenf bezlerine ya da uzak bölgelere mi yayıldığını anlamak için yapılır. Bu bilgi, tedavi planının oluşturulmasındaki en önemli basamaklardan biridir. Ancak tedavi kararı yalnızca kanserin evresine göre verilmez. Tümörün tipi ve özellikleri, cerrahiyle ne ölçüde çıkarılabileceği, kişinin genel sağlık durumu ve bazı moleküler özellikler de birlikte değerlendirilir.

Yumurtalık kanserinde evreleme nedir?

Evreleme, kanser tanısı konulduktan sonra hastalığın vücutta ne kadar yayıldığını belirleme sürecidir. Yumurtalık kanserinde FIGO evreleme sistemi önemli bir yere sahiptir. Bu sistemde hastalık genel olarak Evre I ile Evre IV arasında sınıflandırılır.

Evre, kanserin vücuttaki yayılımını anlatır. Ancak tek başına hastalığın nasıl seyredeceğini veya hangi tedavinin uygulanacağını kesin olarak belirlemez.

Yumurtalık kanserinin temel evreleri genel olarak şöyle özetlenebilir:

Evre I genellikle erken evre olarak değerlendirilirken, Evre II, III ve IV daha ileri hastalık grubunda ele alınır. Ancak bu sınıflandırma tedaviyi tek başına belirlemez. Aynı evrede bulunan iki hastanın tümör tipi, yayılım şekli veya genel sağlık durumu farklı olabilir.

Yumurtalık kanserinde evreleme nasıl yapılır?

Evreleme sürecinde muayene, görüntüleme yöntemleri ve patolojik değerlendirme birlikte kullanılabilir. Bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi yöntemler, hastalığın nerelere yayıldığını değerlendirmeye yardımcı olur. Bazı durumlarda PET/BT de gerekli görülebilir.

Bununla birlikte görüntüleme yöntemleri hastalığın yayılımını her zaman tek başına kesin olarak göstermez. Özellikle cerrahi planlanan hastalarda ameliyat sırasında yapılan değerlendirme ve alınan doku örneklerinin patolojik incelemesi, evrelemenin önemli parçaları olabilir.

Burada tanı ile evrelemenin aynı şey olmadığı unutulmamalıdır. Tanı, kanserin varlığını ve tümörün özelliklerini belirlemeye odaklanırken evreleme, tanısı konulan hastalığın vücutta ne kadar yayıldığını ortaya koymaya çalışır.

Bu nedenle yumurtalık kanseri tanısı konulduktan sonra bir sonraki önemli soru yalnızca “kanser var mı?” değil, “Hastalık nerede ve ne kadar yayılmış?” sorusudur.

Yumurtalık Kanseri Nasıl Teşhis Edilir? Tanıda Hangi Testler Kullanılır?*

Evre yumurtalık kanserinde tedaviyi nasıl etkiler?

Evreleme, tedavi planının temelini oluşturur. Çünkü hastalığın yayılım alanı; cerrahi tedavinin kapsamını, sistemik tedavilerin kullanımını ve bazı hastalarda tedavilerin hangi sırayla uygulanacağını etkileyebilir.

Erken evrede yumurtalık kanseri

Evre I gibi hastalığın yumurtalık veya tüplerle sınırlı olduğu durumlarda cerrahi tedavi ve cerrahi evreleme önemli bir yere sahiptir. Ameliyat sırasında hastalığın gerçekten sınırlı olup olmadığı daha ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.

Bazı erken evre hastalarda cerrahi tedavi yeterli olabilirken, bazı hastalarda tümörün alt tipi, derecesi veya diğer risk özellikleri nedeniyle kemoterapi de tedavi planına eklenebilir.

Bu nedenle “Evre I ise kemoterapi gerekmez” şeklinde her hasta için geçerli bir kural bulunmaz.

İleri evrede yumurtalık kanseri

Evre II, III ve IV hastalıkta tedavi planı daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir. Burada yalnızca kanserin hangi bölgelere yayıldığı değil, tümörün cerrahi olarak ne ölçüde ve güvenli biçimde çıkarılabileceği de önem kazanır.

Genel sağlık durumu uygun olan ve tümörün cerrahi olarak yeterli ölçüde çıkarılabileceği düşünülen hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Ancak hastalığın yayılımı başlangıçta kapsamlı bir cerrahiyi güvenli veya yeterince etkili kılmıyorsa, bazı hastalarda önce sistemik tedavi verilmesi ve tedaviye yanıt sonrasında cerrahinin değerlendirilmesi tercih edilebilir.

Bu nedenle ileri evre yumurtalık kanserinde herkes için “önce ameliyat” veya “önce kemoterapi” şeklinde tek bir yaklaşım yoktur.

Tedavi sadece kanserin evresine göre mi belirlenir?

Hayır. Evre çok önemli bir başlangıç noktasıdır ancak tedavi kararının tamamını açıklamaz.

Tedavi planında şu faktörler birlikte değerlendirilir:

• Kanserin evresi ve yayılım alanı
• Tümörün histolojik tipi ve derecesi
• Tümörün cerrahi olarak tamamen çıkarılabilme olasılığı
• Kişinin genel sağlık durumu ve organ fonksiyonları
• Tedaviyi kaldırabilme durumu ve yaşam kalitesi
• Tümörün moleküler özellikleri
• BRCA1 ve BRCA2 gibi genetik değişiklikler
• Uygun hastalarda HRD gibi moleküler özellikler
• Farklı uzmanlık alanlarının değerlendirmeleri

Burada tümör biyolojisi de önemlidir. BRCA1 ve BRCA2, hücrelerin DNA hasarını onarmasında rol oynayan genlerdir. HRD ise tümör hücrelerinde belirli DNA onarım mekanizmalarının yeterince çalışmamasıyla ilişkili bir moleküler özelliktir. Özellikle ileri evre epitelyal yumurtalık kanserinde bu özellikler, bazı sistemik ve idame tedavisi seçeneklerinin kişiselleştirilmesinde rol oynayabilir.

Dolayısıyla günümüzde yumurtalık kanserinin tedavisi yalnızca “kaçıncı evrede?” sorusuna verilen cevaptan ibaret değildir. Hastalığın yayılımı, tümörün biyolojik özellikleri, cerrahi olanaklar ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.

Önce ameliyat mı, önce kemoterapi mi?

Bu kararın merkezindeki sorulardan biri, tümörün güvenli ve mümkün olduğunca kapsamlı şekilde çıkarılıp çıkarılamayacağıdır.

Eğer hastanın genel durumu uygunsa ve yapılan değerlendirmelerde başlangıçta kapsamlı bir cerrahinin uygun olacağı düşünülüyorsa, primer sitoredüktif cerrahi gündeme gelebilir.

Buna karşılık tümörün yayılımı nedeniyle başlangıçta yeterli cerrahi sonucun elde edilmesinin zor olduğu düşünülen uygun hastalarda neoadjuvan kemoterapi, yani ameliyattan önce uygulanan sistemik tedavi değerlendirilebilir. Tedaviye verilen yanıtın ardından cerrahi yeniden gündeme alınabilir.

Buradaki amaç yalnızca ameliyatı mümkün hale getirmek değildir. Tedavi sıralaması; hastanın güvenliği, tümörün özellikleri, cerrahiyle elde edilebilecek sonuç ve genel onkolojik yaklaşım birlikte değerlendirilerek belirlenir.

İleri evre hastalıkta tümör yükünü azaltmaya yönelik cerrahi yaklaşımın ne anlama geldiği ayrıca değerlendirilmelidir. Debulking cerrahisi bu noktada gündeme gelebilir. HIPEC ise her ileri evre hastaya uygulanan bir işlem değildir; uygun hastalarda diğer tedavi özellikleriyle birlikte değerlendirilir.

Debulking + HIPEC: Her İleri Evre Hastaya Uygun mu?*

Evreleme sonrası tedavi kararı nasıl verilir?

Yumurtalık kanserinde tedavi kararı tek bir test veya tek bir bulgu üzerinden verilmez. Süreç genel olarak şu şekilde düşünülebilir:

Tanı → Evreleme → Hastalığın yayılımının değerlendirilmesi → Tümör özelliklerinin belirlenmesi → Cerrahiye uygunluğun değerlendirilmesi → Moleküler özelliklerin değerlendirilmesi → Kişiye uygun tedavi planı

Bu sürecin amacı yalnızca kanserin hangi evrede olduğunu belirlemek değildir. Asıl amaç, hastalığın nerede ve ne ölçüde bulunduğunu anlayarak hangi tedavi yaklaşımının, hangi sırayla ve hangi kapsamda uygulanmasının uygun olduğunu belirlemektir.

Bu nedenle aynı evrede bulunan hastaların farklı tedavi planlarına sahip olması olağandır. Çünkü tedavi kararı; evre, tümör biyolojisi, cerrahi olanaklar ve hastanın genel özelliklerinin birlikte değerlendirilmesiyle şekillenir.

Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık kanserinde Evre IV ne anlama gelir?
Evre IV, hastalığın karın dışına yayıldığı bazı durumları kapsar. Malign plevral efüzyon veya uzak organ ve dokulara yayılım görülebilir. Evre IV olması, tedavi uygulanamayacağı anlamına gelmez; tedavi yaklaşımı hastalığın yayılımına ve kişinin genel durumuna göre belirlenir.

Yumurtalık kanserinde evreleme ameliyatla mı yapılır?
Evreleme için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Bazı hastalarda cerrahi sırasında yapılan değerlendirme ve alınan dokuların patolojik incelenmesi de evrelemenin önemli bir parçasıdır.

Aynı evredeki yumurtalık kanseri hastalarının tedavisi aynı mıdır?
Hayır. Tümörün tipi, derecesi, yayılım biçimi, cerrahi olarak çıkarılabilirliği, moleküler özellikleri ve kişinin genel sağlık durumu tedavi planını değiştirebilir.

İleri evre yumurtalık kanserinde önce kemoterapi mi uygulanır?
Her hasta için aynı yaklaşım uygulanmaz. Bazı hastalarda cerrahiyle başlanabilirken, bazı uygun hastalarda ameliyat öncesinde sistemik tedavi verilmesi ve ardından cerrahinin değerlendirilmesi tercih edilebilir.

BRCA ve HRD sonuçları tedaviyi etkiler mi?
Özellikle ileri evre epitelyal yumurtalık kanserinde BRCA ve HRD gibi moleküler özellikler, bazı tedavi ve idame tedavisi seçeneklerinin kişiselleştirilmesinde rol oynayabilir.

-National Cancer Institute – Ovarian Cancer Treatment (PDQ)

editör iletişim: originstudio.team@gmail.com